Khí H₂S – “SátThủ Thầm Lặng” Dưới Đáy Ao Nuôi Thủy Sản

Trong nuôi trồng thủy sản, người nuôi thường quan tâm nhiều đến thức ăn, con giống hay dịch bệnh mà vô tình bỏ qua một mối nguy hiểm âm thầm nhưng cực kỳ độc hại: khí H₂S (Hydro sulfide). Đây được xem là “sát thủ thầm lặng” dưới đáy ao, có thể gây thiệt hại nặng nề chỉ trong thời gian ngắn nếu không được kiểm soát.

Những điều cần biết về khí H2S

Khí H₂S là gì?

H₂S (Hydro sulfide) là một loại khí không màu, có mùi trứng thối, sinh ra trong điều kiện yếm khí (thiếu oxy) khi chất hữu cơ bị phân hủy bởi vi khuẩn kỵ khí, đặc biệt là vi khuẩn khử sulfate.

Trong ao nuôi thủy sản, H₂S chủ yếu hình thành tại:

Lớp bùn đáy ao

Những vùng tích tụ nhiều thức ăn dư thừa

Phân tôm, cá

Xác tảo, xác sinh vật chết

Vì sao khí H₂S được gọi là “sát thủ thầm lặng”?

H₂S rất độc nhưng khó phát hiện bằng mắt thường, chỉ có thể cảm nhận khi nồng độ đủ cao tạo mùi trứng thối. Đáng nguy hiểm hơn:

Ở nồng độ thấp đã gây stress cho tôm cá

Ở nồng độ cao có thể gây chết nhanh, chết hàng loạt

Thường phát sinh vào ban đêm hoặc rạng sáng – thời điểm người nuôi ít kiểm soát

Chính vì vậy, nhiều ao nuôi “chết không rõ nguyên nhân” thực chất là do H₂S bùng phát.

Cơ chế gây độc của H₂S đối với thủy sản

H₂S xâm nhập qua mang và tác động trực tiếp đến hệ hô hấp:

Ức chế quá trình vận chuyển oxy trong máu

Làm tổn thương mang, gây hoại tử mô

Giảm khả năng trao đổi khí

Gây ngạt dù trong nước vẫn còn oxy hòa tan

Chỉ cần 0,01 – 0,05 mg/L H₂S đã đủ gây nguy hiểm cho tôm cá.

Dấu hiệu ao nuôi có H₂S cao

Dấu hiệu trong môi trường:

Đáy ao có màu đen, bùn hôi

Có mùi trứng thối khi khuấy đáy

Bong bóng khí nổi lên từ đáy

Nước ao sẫm màu, tảo tàn nhanh

Dấu hiệu trên tôm cá:

Nổi đầu, tập trung gần quạt nước

Giảm ăn hoặc bỏ ăn

Bơi lờ đờ, phản xạ yếu

Mang sẫm màu, nhớt nhiều

Chết rải rác hoặc chết nhanh sau mưa, ban đêm

Nguyên nhân làm H₂S tích tụ trong ao

Cho ăn dư thừa, quản lý thức ăn kém

Mật độ nuôi quá cao

Đáy ao nhiều bùn, không được cải tạo tốt

Ít thay nước, lưu thông kém

Oxy hòa tan thấp

Tảo tàn đột ngột

Sử dụng nhiều chế phẩm hữu cơ nhưng thiếu oxy

Biện pháp phòng ngừa khí H₂S hiệu quả

Quản lý đáy ao tốt

Cải tạo ao kỹ trước khi thả

Hút bùn định kỳ (đặc biệt ao nuôi lâu năm)

Tránh để đáy ao quá dày bùn hữu cơ

Kiểm soát thức ăn

Cho ăn đúng lượng, đúng thời điểm

Tránh dư thừa kéo dài

Theo dõi sàng ăn thường xuyên

Duy trì oxy hòa tan

Chạy quạt nước hợp lý, đặc biệt ban đêm

Tăng cường sục khí đáy nếu có điều kiện

Giữ DO > 4 mg/L

Quản lý tảo và chất hữu cơ

Tránh để tảo phát triển quá dày

Không diệt tảo đột ngột

Định kỳ sử dụng chế phẩm sinh học phân hủy bùn đáy

Xử lý khi ao đã xuất hiện khí H₂S

Khi phát hiện mùi hôi hoặc tôm cá có biểu hiện nghi ngờ:

Tăng cường oxy ngay lập tức

Mở toàn bộ quạt nước

Sục khí liên tục

Giảm hoặc ngưng cho ăn tạm thời

Sử dụng chế phẩm sinh học chuyên xử lý đáy

Vi sinh phân hủy hữu cơ

Vi khuẩn khử H₂S

Thay nước từ từ (nếu điều kiện cho phép)
Tránh thay đột ngột gây sốc môi trường

Ổn định lại hệ vi sinh và tảo

Kết luận

H₂S không ồn ào, không dễ nhìn thấy nhưng lại là một trong những nguyên nhân nguy hiểm nhất gây thiệt hại trong nuôi thủy sản. Việc phòng ngừa luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn xử lý khi đã bùng phát.

Quản lý đáy ao tốt – duy trì oxy – kiểm soát chất hữu cơ chính là “lá chắn” giúp người nuôi tránh xa “sát thủ thầm lặng” mang tên H₂S.